Wpływ Cyfrowych Paszportów Produktów na Nawyki Konsumenckie

Od 27 września 2026 roku w całej Unii Europejskiej stosuje się dyrektywę (UE) 2024/825. Polski kupujący zobaczy zmianę w trzech miejscach naraz, a żadne z nich nie zależy od tego, czy transpozycja do prawa krajowego zdążyła na czas.

Towar się nie zmienia. Zmienia się to, co sprzedawca może o nim powiedzieć i co musi pokazać, zanim zapłacisz.

W Polsce zmiana dotyka kupującego i wytwórcę w tym samym tygodniu

To rzadka sytuacja. Polska jest jednym z największych producentów mebli i odzieży w Europie, więc ta sama data ma dwa różne znaczenia w zależności od tego, po której stronie lady się stoi. Kupujący dostaje nowe informacje. Wytwórca dostaje pytanie od odbiorcy, skąd te informacje wziąć.

Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/1960 ustala postać dwóch narzędzi obowiązkowych od 27 września 2026 roku. Pierwsze to zharmonizowana informacja o rękojmi: przypomnienie, że każdy towar objęty jest ustawową odpowiedzialnością za zgodność przez co najmniej dwa lata, wraz z kodem QR do portalu Twoja Europa. Drugie to etykieta trwałości GARAN, stosowana wtedy, gdy producent oferuje handlową gwarancję trwałości, która nic nie kosztuje dodatkowo, obejmuje cały produkt, przekracza dwa lata i jest udostępniona sprzedawcy.

Jedno doprecyzowanie, bo mylą się w tym nawet ludzie z branży: kod QR na etykiecie GARAN prowadzi do portalu Twoja Europa, a nie do cyfrowego paszportu produktu. Na półce znajdą się obok siebie dwa kody QR o różnych zadaniach.

Dlaczego ludzie kupowali inaczej, niż deklarowali

Marketing nazywa to zielonym paradoksem. W ankiecie ludzie chcą zrównoważonych produktów, przy półce biorą tańszy albo znajomy. Rzadko jest to hipokryzja. Zwykle chodzi o to, że sprawdzenie deklaracji z opakowania trwa dłużej niż całe zakupy.

Komisja Europejska zleciła w 2020 roku badanie deklaracji środowiskowych na rynku UE. 53% deklaracji było niejasnych, wprowadzających w błąd lub nieudokumentowanych, a 40% nie miało żadnych dowodów. To liczba historyczna, nie egzamin, który ktoś zda we wrześniu. To powód, dla którego kończy się epoka sloganu.

Skaner zamiast doradcy

Dwie kurtki na jednym wieszaku. Pierwsza wygląda lepiej i kosztuje mniej. Przy drugiej paszport podaje skład włókna, miejsce szycia oraz to, ile kosztuje i ile trwa naprawa u producenta.

Decyzja nie staje się prostsza. Po raz pierwszy staje się porównywalna, i na tym polega cała różnica.

• Zakup impulsywny maleje, bo obok ceny pojawia się druga liczba.
• Porównywanie przestaje być hobby zapaleńców i staje się rutyną, bo trwa sekundę.

Naprawa: co obowiązuje już teraz, a co jeszcze nie

Tu trzeba być precyzyjnym, bo rynek powiela nieprawdę. Europejska ocena naprawialności w skali od A do E istnieje na razie wyłącznie dla smartfonów, tabletów i telefonów bezprzewodowych. Dla odzieży, mebli, materiałów budowlanych czy stali nie ma żadnej takiej oceny.

Dla tych kategorii od 27 września obowiązuje przekazanie informacji producenta o naprawie: czy naprawa jest dostępna, ile mniej więcej kosztuje i jak przebiega. To mniej efektowne niż ocena i w praktyce bardziej użyteczne, bo odpowiada na pytanie, które kupujący naprawdę zadaje.

Dyrektywa o prawie do naprawy obejmuje wybrane dobra trwałe z załącznika II od 31 lipca 2026 roku. Tekstylia i meble przyjdą później.

Rynek wtórny to miejsce, gdzie paszport znaczy najwięcej

Kupując rzecz używaną brakuje ci jednego: weryfikowalnej historii. Ile razy była naprawiana. Czy jest oryginalna. Z czego jest zrobiona, gdy metka dawno wyblakła.

Cyfrowy paszport produktu jest dokładnie tą historią i przechodzi wraz z rzeczą na nowego właściciela. Zakup staje się przez to czymś, co zachowuje wartość rezydualną, jeśli się o to dba.

Cztery rzeczy, którymi paszport nie jest

• To nie jest blockchain. Europejska architektura tożsamości wokół eIDAS i portfela EUDI opiera się na klasycznym PKI, a nie na rozproszonym rejestrze.
• To jeszcze nie jest obowiązek dla tekstyliów, mebli, materiałów budowlanych ani stali. Rejestr z artykułu 13 rozporządzenia ESPR (UE) 2024/1781 działa od 19 lipca 2026 roku, ale żaden z tych produktów nie musi być dziś do niego wpisany.
• To nie jest odznaka marketingowa. To uporządkowany zbiór danych, który tak samo dobrze czyta organ nadzoru rynku.
• To nie jest coś, co da się załatwić tydzień przed terminem. Dane o materiałach i dostawcach zbiera się latami.

Kiedy dotyczy to polskiego producenta

Stal i żelazo to pierwsza grupa produktowa z własnym aktem delegowanym; orientacyjnie spodziewany pod koniec 2026 roku, z obowiązkiem około połowy 2028. Tekstylia mają akt orientacyjnie w 2027 roku i obowiązek około lat 2028-2029. Meble są ostatnie z czterech.

Dla polskiej fabryki, która produkuje dla zachodnich marek, decydująca jest jednak inna data. Obowiązki przy półce zaczynają się 27 września 2026 roku, czyli przed paszportem. Marka, która ma je spełnić, poprosi o dane swojego dostawcę. Tym dostawcą jesteś ty.

WIARA: od danych przemysłowych do zdania, które przeczyta klient

Dane o produkcie zwykle leżą rozrzucone między ERP, protokołami badań, mailami od dostawców i kilkoma arkuszami. WIARA zbiera je w jednym miejscu i publikuje równocześnie w dwóch postaciach: maszynowo czytelnej dla odbiorcy i dla urzędu, oraz jako jeden zrozumiały ekran dla człowieka z telefonem przy półce. Otwarte standardy, przenoszalność danych, brak uzależnienia od dostawcy. Obowiązuje także wtedy, gdy za pięć lat zdecydujesz inaczej.