Żelazo i stal są kręgosłupem współczesnej gospodarki — od zbrojenia w fundamentach każdego budynku po konstrukcje mostów, samochodów, maszyn i turbin wiatrowych. Jednak produkcja stali to również jeden z najbardziej węglochłonnych procesów przemysłowych na świecie — odpowiada za około 7–9% globalnych emisji CO₂. Właśnie dlatego Unia Europejska postawiła stal na czele swojego planu na rzecz przejrzystości.

W pierwszym planie prac w ramach Rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR), przyjętym w kwietniu 2025 r., żelazo i stal zostały wskazane jako pierwsza grupa produktowa, dla której zostanie opracowany cyfrowy paszport produktu (DPP). Akt delegowany spodziewany jest około 2026 r., a samo zobowiązanie — około 2027–2028 r. Innymi słowy, metalurgia nie będzie czekać: jest na czele kolumny.

Dlaczego stal jest priorytetem nr 1?

Wybór UE nie jest przypadkowy. Stal to tak zwany „produkt pośredni” (intermediate product) — wchodzi jako surowiec do niemal każdego innego łańcucha wartości: budownictwa, motoryzacji, budowy maszyn, opakowań, energetyki. Nadając paszport materiałowi u podstaw, UE buduje wiarygodny fundament danych, na którym opierają się paszporty wszystkich produktów końcowych. Poza tym stal jest:

• Wyjątkowo węglochłonna — do 1,8–2,5 tony CO₂ na tonę stali przy produkcji wielkopiecowej
• W pełni i nieskończenie zdatna do recyklingu — bez utraty jakości, co czyni ją idealnym kandydatem do gospodarki o obiegu zamkniętym
• Przedmiotem globalnego handlu — ogromne ilości są importowane do UE, co wymaga wspólnego standardu identyfikowalności

Co będzie zawierać DPP dla stali?

W odróżnieniu od paszportu produktu końcowego, DPP dla stali koncentruje się na właściwościach materiału i jego śladzie produkcyjnym. Oczekuje się, że będzie obejmować:

• Pochodzenie i ścieżkę produkcji — wielki piec (BF-BOF) lub piec łukowy (EAF), który pracuje głównie na złomie
• Ślad węglowy na tonę — zweryfikowane emisje „od kołyski do bramy” (cradle-to-gate)
• Udział materiału z recyklingu — jaka część produktu pochodzi z surowca wtórnego (złomu)
• Skład chemiczny i gatunek stali — węgiel, pierwiastki stopowe oraz zgodność z normami EN
• Właściwości mechaniczne — wytrzymałość na rozciąganie, granica plastyczności, klasa zbrojenia (na przykład B500B)
• Obecność substancji niebezpiecznych lub ograniczonych
• Instrukcje dotyczące recyklingu i informacje o końcu cyklu życia

DPP i CBAM: dwie strony węglowego medalu

DPP dla stali nie istnieje w próżni. Jest ściśle powiązany z Mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (CBAM), który nakłada opłatę węglową na import stali, żelaza, aluminium, cementu i innych. Oba instrumenty wymagają tego samego: wiarygodnych danych o śladzie węglowym każdej tony. Firma, która już zbudowała DPP, dysponuje gotowymi, zweryfikowanymi danymi do swoich deklaracji CBAM — i odwrotnie. Zamiast dwóch osobnych kosztów przejrzystość staje się jedną wspólną przewagą konkurencyjną.

Stal jako materiał w obiegu zamkniętym

Stal ma unikalną przewagę: jest w 100% zdatna do recyklingu bez utraty właściwości. Dziś jednak znaczna część złomu jest mieszana i ulega degradacji, ponieważ brakuje danych o jego dokładnym składzie. DPP rozwiązuje ten problem — gdy każda belka, blacha czy pręt zbrojeniowy nosi swój paszport z dokładnym składem chemicznym, złom można precyzyjnie sortować i przetapiać w nową wysokiej jakości stal. To zmienia recykling z procesu zgrubnego w precyzyjną naukę i podnosi wartość surowca wtórnego.

Co to oznacza dla polskiej metalurgii?

Polska ma znaczący przemysł metalurgiczny i metalowy — od producentów wyrobów długich i zbrojenia po liczne firmy handlowe i przetwórcze. Sektor stoi przed konkretnymi wyzwaniami:

• Producenci stali i zbrojenia: muszą zacząć mierzyć i dokumentować ślad węglowy oraz udział materiału z recyklingu już teraz, aby być gotowymi na lata 2027–2028.
• Handlowcy i dystrybutorzy metali: będą musieli przekazywać dane DPP w górę łańcucha — klienci z budownictwa i budowy maszyn będą ich wymagać
• Importerzy stali z Turcji, Chin i Ukrainy: ponoszą odpowiedzialność za dostępność paszportu i danych CBAM dla importowanych ilości — bez nich dostęp do rynku jest utrudniony
• Zakłady przetwórcze i ocynkownie: każda dodana obróbka musi być odzwierciedlona w zaktualizowanym paszporcie

Podsumowanie

Stal to pierwsza branża, na którą UE kieruje reflektor przejrzystości — i nie jest to przypadek. Dla polskich hutników, handlowców i przetwórców oznacza to, że czas na przygotowania jest teraz, a nie wtedy, gdy akt delegowany wejdzie w życie. Firmy, które wcześnie zbudują swój system DPP, nie tylko spełnią wymogi — zamienią swoje dane węglowe i materiałowe w mocny argument sprzedażowy na coraz bardziej wymagającym rynku europejskim.