DPP dla importerów w Polsce: To ty ponosisz odpowiedzialność, nawet jeśli nie wyprodukowałeś produktu

Jeśli importujesz towary z Turcji, Chin lub Indii i sprzedajesz je na rynku polskim lub europejskim, mamy dla ciebie ważną wiadomość: odpowiedzialność za Cyfrowy paszport produktu spoczywa na tobie. Nie na producencie w Szanghaju. Nie na spedytorze w Hamburgu. Na tobie.

Wielu polskich importerów uspokaja się myślą, że jeśli producent jest spoza UE, to europejskie przepisy go nie dotyczą. To groźny błąd, który może skończyć się karami, wycofaniem towaru z obrotu i utratą dostępu do rynku.

Kto jest podmiotem gospodarczym w rozumieniu ESPR?

Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR) definiuje jasną hierarchię odpowiedzialności. Na jej szczycie stoi producent. Jeśli ma on siedzibę poza UE, odpowiedzialność automatycznie przechodzi na importera — osobę lub firmę, która po raz pierwszy wprowadza produkt na rynek UE. Jeśli i importer jest tylko pośrednikiem, odpowiedzialność może zostać przeniesiona na upoważnionego przedstawiciela.

W praktyce: jeśli jesteś firmą zarejestrowaną w Polsce i importujesz produkty z krajów trzecich — to ty jesteś podmiotem gospodarczym i ponosisz pełną odpowiedzialność prawną za DPP.

Czego dokładnie należy wymagać od zagranicznych dostawców?

Zanim DPP stanie się obowiązkowy, teraz jest moment na negocjacje z dostawcami. Oto jakie dane będą ci potrzebne dla typowego produktu bezbateryjnego:

• Pełna lista materiałów z dokładnymi procentami (Bill of Materials)
• Informacje o substancjach niebezpiecznych (substancje SVHC zgodnie z rozporządzeniem REACH)
• Ślad węglowy produktu i opakowania
• Kraj produkcji i dane zakładu (adres, certyfikaty)
• Instrukcje demontażu i recyklingu
• Certyfikaty jakości i bezpieczeństwa (CE, ISO i in.)

Jak włączyć wymogi DPP do umów z dostawcami?

Standardowe umowy importowe muszą zostać zaktualizowane o nowe klauzule. Kluczowe punkty to:

• Obowiązek dostawcy do przekazywania ustrukturyzowanych danych w określonym formacie (JSON, XML) przy każdej przesyłce
• Prawo importera do przeprowadzania audytów lub zatrudniania podmiotów trzecich do weryfikacji danych
• Sankcje za przekazanie nieprawdziwych lub niekompletnych informacji
• Klauzula aktualizacji — w razie zmiany receptury lub materiałów dostawca jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia

Specyficzne ryzyka dla różnych kategorii importowych

Nie wszystkie produkty są jednakowo ryzykowne z punktu widzenia DPP. Oto krótka mapa ryzyka:

• Tekstylia i odzież z Azji: Wysokie ryzyko — pochodzenie bawełny i barwników jest trudne do prześledzenia. Wymagaj certyfikatów OEKO-TEX lub GOTS
• Elektronika z Chin: Wysokie ryzyko — substancje niebezpieczne (RoHS), metale rzadkie. Obowiązkowe deklaracje CE i lista materiałowa
• Meble z Turcji: Średnie ryzyko — nacisk na pochodzenie drewna i chemię powłok
• Wyroby ze stali spoza UE: Wysokie ryzyko — żelazo i stal to pierwsza grupa produktów objęta ESPR, a dane o śladzie węglowym trzeba będzie pogodzić z rozliczeniem CBAM

Kto w Polsce będzie kontrolował paszporty

Kontrola celna zmieni się, ale nie od razu. ESPR przewiduje połączenie unijnego rejestru paszportów z systemem celnym UE (EU CSW-CERTEX) w ciągu czterech lat od wejścia w życie aktu wykonawczego o rejestrze, czyli realnie około 2030 r. Dopiero wtedy celnicy będą automatycznie sprawdzać paszport przy dopuszczeniu towaru do obrotu. Do tego czasu ciężar spoczywa na organach nadzoru rynku. W Polsce większość wyrobów w obrocie kontroluje Inspekcja Handlowa, a Prezes UOKiK pełni w systemie nadzoru rynku rolę Jednolitego Urzędu Łącznikowego. Produkt bez wymaganego paszportu lub z nieprawdziwymi danymi może zostać wycofany z obrotu, a importer ukarany.

Podsumowanie

Dla polskich importerów DPP nie jest abstrakcyjną europejską koncepcją — to realne ryzyko biznesowe z konkretnymi konsekwencjami finansowymi. Ale to również ogromna szansa: importerzy, którzy zbudują rygorystyczne standardy danych ze swoimi dostawcami, będą mieć bardziej niezawodne, przejrzyste i zrównoważone łańcuchy dostaw. W epoce, w której greenwashing jest karany, uczciwość jest najlepszą strategią biznesową.